Strona Główna



REGINA SMOTER GRZESZKIEWICZ

Twórcy ludowi Zamojszczyzny

Obecność twórców ludowych na Zamojszczyźnie datuje się od bardzo dawna - z przełomu XIX/ XX wieku pochodzą informacje o poecie ludowym z Mokregolipa k/ Radecznicy. Jego wiersze o wydźwięku emocjonalno - społecznym ukazują nie tylko duchowe wnętrze autora, ale również aktualną w każdym okresie dziejowym problematykę społeczną. Jak duży wpływ wywarła jego twórczość na mieszkańców gminy świadczy napisany wierszem przez byłego żołnierza Batalionów Chłopskich - Jana Krukowskiego z Zaburza życiorys1 - wzorował się na Raciborskim - skomentował ten fakt kronikarz gminy Stanisław Zybała.
W czasach bardziej nam współczesnych swoją artystyczną obecność zapisali ludzie tej miary co Franciszka Borytowa z Błonia k/Szczebrzeszyna - o jej twórczości napisano sporo, utwory "Borycichy" (taki przydomek zyskała w swoim środowisku) zostały opublikowane, Władysław Koczot z Czarnegostoku - laureat ogólnopolskiej Nagrody im. Oskara Kolberga (2006 rok), ale są również tacy, którzy całe życie pisali, albo piszą do szuflady i nie są zarejestrowani w Stowarzyszeniu Twórców Ludowych,2 myślę że o nich warto napisać.
Jedną z takich osób,odkrytych zupełnie przypadkowo jest nieżyjąca już Stanisława Flis z Błonia k/ Szczebrzeszyna. Przekazanie prof. Janowi Adamowskiemu brulionu z jej wierszami zaowocowało opublikowaniem krótkiej biografii poetki oraz trzech utworów na łamach "Twórczości Ludowej,3 to jednak za mało. O twórczości tej kobiety warto pisać, bowiem lektura jej wierszy budzi niezwykle pozytywne emocje, przybliża realia zamojskiej wsi, społeczności w trudnych po okupacyjnych latach. Stanisława Flisowa - bystry obserwator otaczającej ją rzeczywistości zajmuje się tak ważną problematyką jak: edukacja, życie społeczne, jest emocjonalnie związana ze swoją mała ojczyzną - skrawkiem szczebrzeszyńskiej ziemi na której przyszło jej zamieszkać.
Na swoje odkrycie czeka też Józefa Kimaczyńska ze Szczebrzeszyna.4 Kolejną postacią zasługującą na wzmiankę jest Jan Jurczykowski również ze Szczebrzeszyna - dobrze, że Zespół Redakcyjny wydawanego od niedawna "Chrząszcza" zaprosił go do współpracy i zaczyna publikować jego utwory, także niezwykle ciekawe ze względu na treść i przesłanie jakie ze sobą niosą.
Pisząc o Szczebrzeszynie nie sposób pominąć Marię Kisiel - w jej utworach, ja nazywam je "wiersze - rzeki" znajdziemy odzwierciedlenie społeczno - kulturalnych wydarzeń jakie mają miejsce w Szczebrzeszynie i na pobliskim Błoniu.
Twórczość ludowa jest bardzo różnorodna - w szeregach twórców ludowych znajdujemy muzyków, zazwyczaj grają w kapelach ludowych (skrzypkowie, klarneciści, akordeoniści), ale jest też specjalny rodzaj muzykowania - gra na instrumentach dętych. Tutaj fenomenem już od 1926 roku pozostaje Zaburzańska Orkiestra Dęta5 co ciekawe jej założyciel - Michał Krukowski poza pracą w orkiestrze znajdował również czas na pracę społeczną! Przez wiele lat grywał w orkiestrze nieżyjący już Stanisław Smarkala - jak bardzo wysokiej klasy był muzykiem świadczy przyznany mu w 1996 roku przez Ministra Kultury i Sztuki Dyplom za zasługi w upowszechnianiu kultury muzycznej. Muzykowaniu nieodłącznie towarzyszy śpiew - ciekawa prace w tym przedmiocie opublikował prof. Jan Adamowski.6 W grupie zaprezentowanych śpiewaków ludowych z Lubelszczyzny znajdujemy aż dziesięć osób z terenu Zamojszczyzny: Anielę Gmoch (Bełżec, pow. tomaszowski) - laureatkę nagrody im. Oskara Kolberga (2002 rok), Emilię Gołąb (Podhorce, pow. tomaszowski) - wykonywała pieśni i przyśpiewki weselne, była nagradzana na Festiwalach Kapel i Śpiewaków Ludowych w Kazimierzu, zmarła w 200 roku. Albinę Grabias (Ruda Solska, pow. biłgorajski) - w 1996 roku kierowany przez nią miejscowy zespół śpiewaczy otrzymał ogólnopolską nagrodę im. Oskara Kolberga, Marię Gumielę (Sunin, pow. tomaszowski) - dokumentacja jej śpiewu zgromadzona jest w archiwach: Polskiego Radia, Instytutu Sztuki UMCS. Cyrlę Jedlińską (Nedeżów, pow. Tomaszowski) - oprócz śpiewu zajmowała się działalnością społeczną - przez 25 lat prowadziła Koło Gospodyń wiejskich, malowała, dokumentowała obrzędy i zwyczaje ludowe. Z powiatu tomaszowskiego (Grabowiec ) pochodzi również Janiana z Malców Kowalczykowa - laureatka najwyższej nagrody Festiwalu Kapel i Śpiewaków Ludowych - Baszty , zdobyła ją dwa razy - w 1984 i 1999 roku.7
W Żurawnicy k/Zwierzyńca urodził się Marian Kulik (obecnie mieszka w Wilkowie, pow. Hrubieszowski) - na jego repertuar składają się pieśni /piosenki o tematyce wojskowej, pogrzebowej, patriotycznej; jest laureatem III nagrody na XXIX Festiwalu Kapel i Śpiewaków Ludowych w Kazimierzu w 1995 roku.8
W 2002 roku zmarła pochodząca ze wsi Paary (pow. tomaszowski) Karolina Łagowska. W okresie międzywojennym zaangażowana w działalność Związku Młodzieży Wiejskiej "Wici", po wyzwoleniu w działalność Koła Gospodyń Wiejskich. W roku 1983 uhonorowana została kazimierzowską "Basztą"- najwyższą nagroda Festiwalu.
Anna Malec - jak pisze prof. Adamowski jest jedną z najbardziej znanych na całym obszarze Polski lubelskich (uściślijmy zamojskich) śpiewaczek ludowych 9 Pochodzi z Chłopkowa w gmine Radecznica. Po wyjściu za mąż zamieszkała w Jędrzejówce k/Biłgoraja. W latach pięćdziesiątych ubiegłego stulecia w Instytucie Polskiej Akademii Nauk w Warszawie dokonano nagrań dźwiękowych z jej udziałem. Nagrała wówczas niemal wszystkie podstawowe gatunki z zakresu folkloru muzycznego okolic Biłgoraja.10 Z repertuaru Anny Malec pochodzą m. in. takie utwory jak: "Pojechał brat na wojenkę", "Płynie woda spod ogroda, płynie ona w dal", "a tam pod lasem na trawce zielonej", "Ej za las słońce, za zielony borek", "Dostali nam żniwa do samej niedzieli", "Oj , już i przepióreczka , oj w polu się odzywa". W 1987 roku z inicjatywy Jana Krukowskiego powstał w Zaburzu k/Radecznicy zespół śpiewaczek ludowych "Zaburzanki" (oprócz śpiewaczek założył jeszcze 6 osobową kapelę). Po śmierci Jana Krukowskiego od 1991 r. Dyrygował nim Henryk Maciąg (†2006 ).Zespół występuje na różnych imprezach gminnych, powiatowych, dożynki, festiwale, a także uroczystościach kościelnych.
O działalności zespołu można poczytać na stronie internetowej:
http://www.pu.kielce.pl/strony/Grzegorz.Krukowski/zaburze/zaburzanki.htm - gdzie oprócz fotografii, historii powstania znajdują się również nagrania dźwiękowe z 1987 takich utworów jak: "Domek","Kogut", "Co uciechy", "Tu na placu", "Plon niesiemy", "Przy starym młynie","O Panie", "Hymn Bch", "Partyzanci", "W lesie Cetnarze", "W sierpniowy żar", "Dziś do ciebie".
Skład osobowy zespołu na rok obecny (2007) stanowią: Kurek Aniela, Osman Janina, Osman Jan, Krukowska Helena, Krukowska Stefania, Polak Genowefa, Polak Czesława, Kołtun Marianna, Kołtun Helena, Buczek Helena, Magdziarz Maria, Chadam Stefania, Chadam Eugeniusz, Walczak Zenobia, Łapińska Elżbieta, Łapiński Paulin, Chadam Bożena, Hołota Stanisław, Odrzywolski Józef, Bartnik Alfred, Batorski Andrzej, Zybała Edward, Babiuch Marcin.11

***

Organem Związkowym twórców Ludowych jest Stowarzyszenie Twórców Ludowych STL), organem prasowym kwartalnik "Twórczość Ludowa" na łamach której prezentowane są m. in. sylwetki twórców, ich osiągnięcia artystyczne, relacje z różnych uroczystości, festiwali poświęconych twórczości ludowej, ponadto staraniem STL wydawane są indywidualne tomiki, almanachy poezji ludowej pod wspólnym tytułem "Wieś tworząca". O życiu i twórczości poetów ludowych znajduje się szereg publikacji zgromadzonych w dziale "lubliniana" w Wojewódzkiej Bibliotece Publicznej im. H. Łopacińskiego w Lublinie, - ich prace gromadzone są w Archiwum Literatury Ludowej (placówka powstała z inicjatywy Ryszarda Królikowskiego; w roku 1993 nakładem Archiwum ukazał się zbiorek wierszy "Nasz chleb powszedni") funkcjonującym przy Muzeum wsi Lubelskiej .
Placówką w regionie lubelskim gdzie gromadzi się wytwory sztuki ludowej jest Oddział Etnografii w Muzeum na Zamku w Lublinie, ponadto zbiory takie są gromadzone w muzeach regionalnych (zamojskim, biłgorajskim, hrubieszowskim, tomaszowskim).
Według przeprowadzonych w ostatnich latach przez pracowników oddziału etnografii lubelskiego muzeum badań, stan osobowy twórców z Zamojszczyzny przedstawiał się następująco:

poeci
Boryta Franciszka (Szczebrzeszyn - Błonie), Buczyński Stanisław, Gleń Maria (Krasnystaw), Grabarczuk Ignacy (Moniatycze), Jedlińska Genowefa, Karczmarczyk Marian (Komarów), Koczot Władysław (Czarnystok), Król Jan (Nielisz), Magdziak Alfreda (Sitaniec, jest m. in. autorką ciekawego wiersza dedykowanego Pawłowi Krzak z Czarnegostoku, malarzowi - tekst dostępny w Muzeum Okręgowym w Zamościu), Misztura Feliksa (Rachanie), Sitkowski Władysław (Zwierzyniec), Wiśniewska Kazimiera (Hrubieszów), Żurowska Maria ( Łubcze).

Rzeźbiarze, malarze, pisankarze, osoby uprawiające plastykę obrzędowa, garncarze

powiat biłgorajski
Bołociuch Ewa - pisankarstwo (Tereszpol - Kukiełki)
Czyżo Michał i Dzido Józef - garncarstwo, tworzyli na przełomie XIX/XX wieku ( Bidaczów Nowy)
Gura Aniela (1919 - 2005) - Aleksandrów
Ferenic Agata (Lipiny Dolne) i Figiel Katarzyna (Pszczelne?) - tkactwo, strój ludowy, tworzyły na przełomie XIX/XX wieku
Gębicz Tadeusz - plastyka obrzędowa (Radzięcin)
Iwańczyk Aleksandra - rzeźba (Korytków Duży)
Kleban Agnieszka - plastyka obrzędowa, pisanki (Tereszpol Kukiełki) - w ankiecie twórczyni zapisano: " pisanki twórczyni bardzo się podobały, toteż zamawiała je cała wieś".
Kmieć Antoni - garncarstwo, ceramika (Wola Dereźniańska)
Koper Kazimierz - garncarstwo (Sól k/Biłgoraja)
Korczul Rozalia - tkactwo, strój ludowy (Kocudza)
Kryga Maria - malarstwo (Budziarze)
Lewkowiczowie - Franciszek, Józef, Kazimierz - garncarstwo i ceramika (Bidaczów Stary)
Lewkowicz Anastazja - tworzyła na przełomie XIX/XX wieku - tkactwo i strój ludowy (Bidaczów Nowy)
Malec Stanisław - meble (Andrzejówka)
Markowicz Wojciech - plecionkarstwo (Bidaczów Nowy)
Marzec Józef - rzeźba (Dąbrowica) - zdobył II Nagrodę w temacie rzeźba, jego wytwory znajdują się w Muzeum regionalnym w Biłgoraju, Muzeum Okręgowym w Lublinie. Urodził się 24 czerwca 1906 roku.
Kłodnicka Władysława - pisanki, pająki z pisanek, rózgi weselne (Korytków Duży)
Kosiński Edward - garncarstwo i ceramika (Józefów)
Madejski Feliks, Madejski Józef, Madejski Kazimierz - garncarstwo (Józefów)
Pawelec - meble, przełom XIX/XX wieku
Pieczajka J. - rzeźba, XIX/XX wiek (Lewki?)
Pudełkiewicz Stansława - malarstwo (Podolszynka Plebańska)
Rozmiarkowska Stanisława - pisankarstwo ( Tereszpol - Kukiełki)
Sokaj Aleksander - plecionkarstwo (Hucisko)
Siek Andrzej (1887 - 1975) - rzeźbiarz - "samouk, nie uczestniczył w amatorskim ruchu artystycznym, wykonywał płaskorzeźby do kościołów o tematyce sakralnej lub pełne rzeźby o tematyce świeckiej." Zdobył III Nagrodę w Konkursie Sztuka Ludowa w 25 - leciu PRL.
Surmanowicz Antoni - meble (Sól)
Szyper Marian - meble (Sól)
Syrmacz Józef - meble, XIX/XX wiek (Aleksandrów)
Tyszko Wanda - malarstwo (Gózd Lipiński) - jej prace znajdują się w: Muzeum Okręgowym w Lublinie, Muzeum Etnograficznym w Warszawie. Uzyskała II Nagrodę w Konkursie "Malowanki Ludowe", I Nagrode (za malarstwo) - "malowała na płótnie przez siebie wykonanym, materiale jedwabnym, farbami olejnymi, pędzlami przez siebie wykonanymi; malowała makatki na płótnie wg. własnych wzorów.
Wardach Roman - zabawki (Lipiny Dolne)
Wróbel Michał - garncarstwo (Bidaczów Stary) - jego wyroby prezentowane były na wystawach:Sztuka Ludowa (Zamość 1973), Kultura materialna i Sztuka Ludowa Lubelszczyzny (1974), Konkurs - Wystawa Sztuka Ludowa południowej Lubelszczyzny (1974); wyroby Michała Wróbla znajdują się w Muzeum w Biłgoraju i Lublinie .
Wszoła Stefania - pisankarstwo (Tereszpol - Kukiełki)
Zajączkowski (...) - XIX/XX wiek - meble (Radzięcin)
Żaba Józef - wyroby z drewna (Ciosmy); otrzymał Nagrodę Specjalną w Konkursie "Ludowe wyroby z drewna", II Nagrodę w Konkursie "Sztuka Ludowa południowej Lubelszczyzny".

powiat hrubieszowski
Adamska Adela - plastyka obrzędowa (Mircze)
Borys Piotr (1897/1901? - 1979) - garncarstwo i ceramika (Putnowice)
Fanion Józef - garncarstwo (Putnowice)
Farfos Stanisław - plastyka obrzędowa (Mircze)
Grudzińska Władysława - plastyka obrzędowa (Grabowiec); wyroby Władysławy Grudzińskiej przechowywane są w Muzeum Regionalnym w Hrubieszowie, Muzeum Okręgowym w Lublinie. Otrzymała Nagrodę specjalną w Konkursie "Sztuka Ludowa południowej Lubelszczyzny", oraz odznaczenie i dyplom . Jej ulubione zajęcie to wykonywanie pająków i kwiatów.
Jezierski (1912 - 2001) - rzeźba (Werbkowice)
Karluk Stanislaw (18990 - 1972) - rzeźba (Hrubieszów)
Kozieł Antoni - garncarstwo i ceramika (Putnowice)
Madejski Mieczysław - garncarstwo (Skryhiczyn); otrzymał I Nagrodę w przedmiocie garncarstwo
Marycka Jadwiga - plastyka obrzędowa (Hrubieszów)
Mazur Maria - plastyka obrzędowa (Hrubieszów)
Nadolska Alfreda - malarstwo (Siedliszcze)
Radlińska Maria - tkactwo i strój XIX/XX wiek (Dłużniów)
Rusin Stanisława - plastykaobrzędowa (Mircze)
Szostakiewicz Władysław - plecionkarstwo (Mołodiatycze)
Ufnal Marian - garncarstwo (Jarosławiec)
Wisucha Kazimiera (1921 - 2001) - plastyka obrzędowa (Hrubieszów)

powiat zamojski
Gęśla Zofia - garncarstwo i ceramika (Krasnobród)
Gmitrzak Katarzyna - plastyka obrzędowa (Adamów)
Kania Michał - rzeźba (Bliżów)
Kawka Maria (1889 - 1965) - garncarstwo i ceramika (Krasnobród)
Kitka Jan - rzeźba (Niedzieliska) - jestem z wykształcenia tokarzem, zawód wykonywany - dyżurny ruchu na RHS - ie a moje hobby to rzeźbiarstwo - opowiada o sobie. Rzeźbię już od 15 lat, motywy ludowe związane ze wsią, z praca na roli, swiątki. Robię w lipie bo to jest najlepszy materiał do rzeźbienia - dobrze mi się w nim robi dłutem, nie łupie się, wyjątkowy materiał.
Wystaw jako takich raczej nie mam, pokazuję swoje prace z okazji dożynek (gminnych, powiatowych). Nagród żadnych. Nie jestem profesjonalistą. Nikt dotychczas nie nie "odkrył", nie wypromował, ale to zupełnie mi nie przeszkadza w tworzeniu. Jestem artystą niezależnym, nie należę do Stowarzyszenia Twórców Ludowych.
Jeśli ma się talent to temat zawsze się znajdzie. Obserwuję otaczający mnie świat, przyrodę - czasem zrobię jakieś zwierzątko, czasem jakąś postać związaną ze wsią, czy coś z opowieści. Lubię robić Żydów, co nie znaczy że ich pamiętam. Jest to temat raczej lubiany przez rzeźbiarzy, robię światki. Lubuje się w rzeczach dużych, plenerowych rzeźbach. Wyżywam się jak wezmę kloca potężnego i coś robię piłą spalinową - mam rzeźby wykonane tylko i wyłącznie piłą spalinowa.
W okresie letnim udaje mi się czasem coś sprzedać. Marzy mi się, by kupić starą chałupę, zrobić w niej skansen, zapraszać wycieczki, zorganizować kuchnię regionalną. Wiem, że w naszych władzach samorządowych są ludzie przygotowani do promowania tego typu działalności, tylko nic nie robią w tym kierunku - a dlaczego to już nie wiem.

RZEŹBA   RZEŹBA   RZEŹBA

Kłodnica Katarzyna - pisankarstwo (Korytków Duży)
Komornik Leokadia - kwiaty, haft, poezja (Podborcze)
Kostubiec Michał - kowalstwo (Sitaniec)
Kowalczyk Jan (1911 - 1972) - garncarstwo i ceramika (Krasnobród)
Kowalik Stanisław - garncarstwo i ceramika (Sitaniec)
Krzak Paweł (1902 - 1992) - malarstwo (Czarnystok)
Kurzyński Józef - rzeźba (Zwierzyniec)
Lelik Antonina (1901 - 1993) - garncarstwo i ceramika (Krasnobród)
Lelik Józefa (1893 - 1981) garncarstwo i ceramika (Krasnobród)
Lelik Władysława (1891 - 1973) - garncarstwo i ceramika (Krasnobród)
Lewczuk Antonina - tkactwo i strój - XIX/XX wiek (powiat zamojski)
Łoza Leonard - rzeźba (Niewirków)
Piróg Józefa - plastyka obrzędowa (Koryczyn)
Pitura Wincenty - rzeźba (Sułowiec)
Rembisz Danuta - plecionkarstwo (Zamość)
Sitkowski Władysław - rzęxba (Zwierzyniec)
Szpuga Leonard - rzeźba (Topólcza), "rzeźbi w drewnie, kamieniu - tematyka różnorodna; jego prace przechowywane są w Muzeum Okręgowym w Lublinie i Zamościu
Walczak Marianna - plecionkarstwo (Zaburze)
Zygmunt Katarzyna - pisankarstwo (Korytków Duży)

powiat tomaszowski
Bełżec - znany jest na Zamojszczyźnie z wyrobu oryginalnych palm - wykonują je miejscowe gospodynie zrzeszone w miejscowym Kole Gospodyń; okazy sięgają od 6 - 8 metrów wysokości
Chmiel Antoni - garncarstwo (Kolonia Majdanek)
Chmiel Franciszek - garncarstwo (Dąbrowa) - jego prace przechowywane są w Muzeum Regionalnym w Tomaszowie, w Muzeum Okręgowym w Zamościu, Biłgoraju, Lublinie
Chmiel Ignacy - garncarstwo (Dąbrowa)
Chmiel Jan - garncarstwo (Kolonia Majdanek)
Chmiel Marian - garncarstwo (Dąbrowa)
Chmiel Michał - garncarstwo (Dąbrowa)
Gajewska Janina (hart, serwetki na drutach)
Gruszka Maria (haft, serwetki na drutach)
Hurkała jadwiga (serwetki na drutach, haft)
Kalosz Anna - pisanki ( Siedliska)
Koper Krystyna - malarstwo (Oseredek) - jej prace przechowywane są w Muzeum Regionalnym w Tomaszowie Lubelskim, Muzeum Okręgowym w Lublinie. Krystyna Koper brała udział w: Konkursie "Malowanka Ludowa" - Cepelia 1973, Konkursie i Wystawie "Sztuka Ludowa południowej Lubelszczyzny" 1974
Jarosz Grażyna (haft, serwetki na drutach)
Korkosz Jadwiga (haft, serwetki na drutach)
Luszczyńska Zofia - tkactwo i strój (Siedliska)
Mazik Maria (wycinanki)
Mierzwa Zenobia - plastyka obrzędowa (Wożuczyn). Jej prace przechowywane są w Muzeum regionalnym w Tomaszowie Lubelskim, Muzeum Okręgowym w Lublinie, Muzeum Etnograficznym w Warszawie.
Mucha Edwarda (haft, serwetki na drutach)
Nowak Maria - malarstwo (Tomaszów Lubelski)
Oligniewicz (malarstwo, tkactwo - makramy i gobeliny)
Prędko Zdzisław - rzeźba (Michałówka) Ratyna Weronika - malarstwo (Tomaszów Lubelski), jej prace przechowywane są w: Muzeum Okręgowym w Zamościu, Muzeum regionalnym w Tomaszowie Lubelskim, Muzeum Okręgowym w Lublinie. Prace Weroniki Ratyny prezentowane były na wystawach sztuki ludowej organizowanych przez Muzeum regionalne w Tomaszowie Lubelskim. Otrzymała II Nagrodę w Konkursie Sztuka Ludowa południowej Lubelszczyzny. Nagrodę Specjalną Ministra Kultury i Sztuki.
Sawrocka Olga - tkactwo i strój (Pieniary)
Sidor Jan - malarstwo (Tomaszów Lubelski)
Sokowicz Daniela (serwetki na drutach, haft)
Ślusarczyk Robert (malarstwo i grafika)
Wietrzyk Jan - malarstwo (Majdan Sopocki)
Wdowicz Aniela (pisanki)
Wróbel Maria (malarstwo)
Wróbel Regina (haft, serwetki na drutach) Wyłupek Marcelina (haft, serwetki na drutach)12

W ramach promocji twórców ludowych z terenu gminy Radecznica odbyła się w miejscowej bibliotece w dniach 25. 09 - 14. 10. 2006 wystawa pod nazwą Cudze chwalicie swego nie znacie zorganizowana przez pracowników biblioteki - Zofię Sykałę i Bożenę Ligaj. Wystawę zwiedzili uczniowie szkół podstawowych i gimnazjalnych z Radecznicy i Gorajca, szkoły podstawowej z Zaburza i niektórych klas szkoły podstawowej z Czarnegostoku a także lokalna społeczność - łącznie 1251 osób; wystawa cieszyła się dużym powodzeniem, zostało wystawionych 240 eksponatów.13




Strona Główna    Publikacje



1. zbiorek wierszy (rękopis) w którym znajduje się wspomniany wiersz - życiorys dostępny jest w Bibliotece Publicznej Gminy Radecznica w Radecznicy
2. ogólnopolska organizacja powstała w Lublinie w 1968r. zrzeszająca twórców uprawiających różnorodne dyscypliny plastyczne (garncarstwo, tkaninę, plecionkarstwo, haft, koronkarstwo), poezję, muzykę i. t. p. Celem Stowarzyszenia Twórców Ludowych jest twórcze kultywowanie tradycji kultury ludowej we wszystkich wspomnianych dziedzinach , popularyzacja najwartościowszych przejawów artystycznej twórczości ludowej, roztaczanie opieki nad twórcami ludowymi, ich reprezentacja oraz zbiorowe zarządzanie i ochrona powierzonych powierzonych Stowarzyszeniu praw autorskich lub praw pokrewnych. Wg http://pl.wikipedia.org/wiki/Stowarzyszenie_Tw%C3%B3rc%C3%B3w_Ludowych
3. Nr 3 (55) 2003, s. 27
4. tekst poświęcony jej twórczości dostępny jest na stronie internetowej: http://republika.pl/scebreshinum/szczebmk.html
5. nagrania Orkiestry w jej obecnym składzie osobowym dostępne są na stronie internetowej: http://www.pu.kielce.pl/strony/Grzegorz.Krukowski/zaburze/nagrania.htm
6. J. Adamowski. Śpiewanejki moje. Najwybitnejsi śpiewacy ludowi Lubelszczyzny i ich repertuar. Lublin 2000 (dalej. J. Adamowski. Śpiewanejki moje...)
7. tamże
8. tamże, s. 181
9. tamże, s. 208
10. J. Adamowski. Śpiewanejki moje..., s. 208
11. podała Stefania Krukowska
12. Ankiety twórców ludowych. Ze zbiorów Muzeum Lubelskiego o/Etnografii; Lista twórców ludowych zweryfikowana przez Ministerstwo Kultury i Sztuki - dostępna w o/ etnografii lubelskiego muzeum
13. relacja Zofii Sykały, kierownika Biblioteki Publicznej Gminy Radecznica