Strona Główna



REGINA SMOTER GRZESZKIEWICZ

Szczebrzeszyńskie epitafia


Podczas wielokrotnych spacerów po szczebrzeszyńskim cmentarzu parafialnym miałam możliwość zapoznać się treścią niektórych epitafiów zarówno polsko jaki i rosyjsko języcznych widniejących na nagrobka obywateli tego miasta. Ich, bogata w wyrażone emocje treść, skłoniła mnie do pewnych przemyśleń i dokonania podziału (oczywiście jest to podział umowny) na "religijne", "emocjonalne" i "świeckie"
Tekst zawiera tylko kilka przykładów - ilość pochówków i zapisanych na nagrobkach epitafiów jest ogromna, opublikowanie wszystkich, ciekawych ze względu na swą treść byłoby raczej trudne do realizacji.
Do grupy epitafiów "religijnych" zaliczam teksty zawierające prośby z jakimi rodzina, przyjaciele zmarłego zwracają się do Boga "oddając" Mu w opiekę , jakby na wiekuiste przechowanie najbliższą osobę:

Упокой Господи
душу отроковицы
Александры Грицыкъ
ум. 23 мая 1904 г.
на 1 ом году жизни
здесъ покоится Раб Божи Игнатий Гарановъ п. 47. у.12 июля 1904 г
Mikołaj Malhomme
zakończył życie w roku 1849
żył lat 77
przechodniu uczcij cnotę
westchnij do Boga za jego duszę
Марія Баранчукъ
Воспитанница Однокласной Школы
Радочницкого Женского Монастыра
Родиллась 31июльа 1895 г
скончилась в день своего рожданія
1906 г

Пустите дътям
приходить ко мноъи
не препадетьите им ибо таковых
есть Царство Божіе

Epitafia "emocjonalne" mają na celu ukazanie głębokiej więzi, jaka łączyła, a poprzez dedykowany napis nadal łączy zmarłego z rodziną, z tymi, którzy go kochali. Takim przykładem jest epitafium z nagrobka Stanisławy z Zahartów Krzywdzińskiej, urodzonej 25 stycznia 1881 roku w Warszawie, zmarłej 19 maja 1908 roku w Szczebrzeszynie:

Byłaś Stasieńko jasnym promieniem
Byłaś Stasieńko dobroci słońce
I letniej nocy cichym westchnieniem
I dobrych wieści skrzydlatym gońcem
Byłaś Stasieńko kojącym śpiewem
Kwietnej młodości radosnym echem
I rzek miesięcznych srebrnym rozlewem
Pieszczotą wiosny złotym uśmiechem

Epitafia, które nazwałam "świeckimi" zawierają słowa uznania, szacunku dla osoby zmarłego, jego pracy, poświęcenia dla kraju, dla najbliższych podkreślają także wartość człowieczeństwa - na nagrobku Palemona Ziemięckiego widniej taki napis: "Oto człowiek chrześcijanin".1 Inne wskazują na wykonywany zawód, uznanie społeczne:

Stanisław Jan Korczak - Michalewski
Obywatel ziemski
żył lat 57
zm. 17. I. 1915
Łowczy i nadleśniczy Ordynacji Zamoyskiej
Jakub Cebrykow
długoletni pracownik Cukrowni Klemensów
odznaczony został
Krzyżem Kawalerskim Odrodzenia Polski
l. 85 zm. 5.VI. 1966
Leonard Adam Piotrowski
ochotnik 19 pułku ułanów
i członek gniazda Sokoła.2
żył l. 44
zm. 18.01.1929

Na zakończenie warto wspomnieć o tekstach zawierających prośbę - apel do nas, żyjących - jeśli usłuchamy nagroda czeka...

To, co odczytasz siostro lub żebracze
Zmów pacierz a potem odmówię za cię
a Bóg tam, w niebiesiech zapisze go tobie
i słodką śmierć udzieli w ostatniej tej dobie
(nagrobek z 1896 roku)



Strona Główna    Wspomnienia



1. rzadkie imię Palemon wskazywać może na związek jego właściela (albo rodziców, którzy mu je nadali) z Litwą lub Rzymem. Legendarny protoplasta Litwinów nosił imię Palemon (Libon) - jak podaje Maciej Stryjkowski - był z pochodzenia Rzymianinem, który opuścił ojczyznę podczas podczas prześladowań Nerona. Opanował wybrzeże pruskie i żmudzkie, a na Litwie połączył się z Gotami, wg. Marceli Kosman "Litwa pierwotna, mity, legendy, fakty." (Warszawa 1989 s. 180); oczywiście jest to moja uwaga nie podparta żadnymi naukowymi wywodami, należy ją traktować jako ciekawostkę.
2. przynależność Leonarda Piotrowskiego do Sokoła (Towarzystwa Gimnastycznego "Sokół") w Szczebrzeszynie wskazuje na istnienie tej organizacji w mieście jeszcze w latach dwudziestych XX wieku. Kiedy dokładnie powstała nie wiadomo - pierwsze organizacje "Sokoła"w Królestwie Polskim powstały w 1906 roku