Strona Główna



REGINA SMOTER GRZESZKIEWICZ

Szczebrzeszyńskie biblioteki


W okresie międzywojennym w Szczebrzeszynie funkcjonowało kilka bibliotek, oto krótkie informacji o ich działalności.
Biblioteka dr Klukowskiego Dr Zygmunt Klukowski posiadał największą w Polsce prywatną kolekcję pamiętników - jej inwentarz obejmował 4000 pozycji; na bieżąco kompletował: "Wiadomości Literackie" (roczniki 1924 - 1939), "Cyrulika Warszawskiego" , "Naukę Polską", "Ziemię", "Rocznik Krakowski", czasopisma z różnych okresów - "Dziennik Wileński", "Kłosy". W depozyt do biblioteki Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego zostało oddanych około 2000 pamiętników. Do cymeliów w zbiorach Doktora należały: pamiętnik Oskara Awejde o polskim powstaniu 1863 roku, wydany w czterech tomach w Warszawie 1866 roku, z wydań historycznych Polska Encyklopedia Szlachecka, druki bibliofilskie, w tym około 100 egzemplarzy wydanych nakładem Akademii Zamojskiej. Zygmunt Klukowski z zasady swoich książek nie pożyczał do domu, ale na miejscu w jego mieszkaniu można było z nich korzystać - "każdemu, zwłaszcza uczniom Seminarium chętnie służył zacisznym miejscem u siebie, bardzo często ci młodzi ludzie spędzali długie godziny na ciekawych i mądrych rozmowach , na lekturze interesującej książki".
Biblioteka im. Jakóba Abramowicza Funkcjonowała (w połączeniu z czytelnią) w okresie międzywojennym; była własnością gminy żydowskiej. Z księgozbioru korzystało (stan na rok 1926) około 200 osób; w roku 1929 na uposażeniu biblioteki znajdowało się 500 tomów autorów polskich i żydowskich łącznie. Przy bibliotece zorganizowano Kółko Dramatyczne.
Biblioteka Miejska Historia Biblioteki Miejskiej w Szczebrzeszynie początkami sięga roku 1906, wtedy nowo powstały oddział Macierzy Szkolnej jako jedno z najpilniejszych zadań przyjął założenie biblioteki. Nieco więcej informacji na temat tej placówki pochodzi z roku 1938 - staraniem Koła Miłośników Książki, któremu przewodniczył dr Zygmunt Klukowski otwarto Bibliotekę Miejską. Okolicznościowe przemówienie na temat "Człowiek i książka" wygłosił dr Klukowski. Biblioteka funkcjonowała do roku 1940, przed jej zamknięciem zdołano część zbiorów rozproszyć u czytelników celem uratowania przed zniszczeniem przez Niemców. Działalność placówki reaktywowano w 1948 roku - pracami organizacyjnymi zajęła się żona doktora - Wanda z Szymańskich Klukowska. Podstawę księgozbioru stanowiły książki z jej prywatnych zbiorów, oraz ze zbiorów męża.
Komitet Organizacyjny Biblioteki, który powołano w osobach: K. Kaucha, Z. Klukowski - przewodniczący biblioteki i S. Kilarski wystosował w dniu 1 października apel do mieszkańców miasta z prośbą zwrot przechowywanych książek, oraz wsparcie finansowe; pełny tekst apelu znajduje się w Księdze Pamiątkowej przechowywanej w zbiorach obecnej biblioteki. Na lokal biblioteczny przeznaczono pomieszczenie będące własnością obywatela Budzyńskiego.
W odpowiedzi na apel zaczęły napływać pierwsze książki i pieniądze - lista darczyńców jest długa; warto jednak poznać nazwiska osób, które w trudnym powojennym okresie wykazały się obywatelskim poczuciem obowiązku - w nawiasie podano ilość książek lub kwotę przekazaną przez poszczególne osoby: dr Z. Klukowski (15 książek), rodzina Szczygłowskich (13), Anna Mystowska (6), Drożdżykowie (8 książek, w tym 5 dla dzieci), Spółdzielnia Wydawnicza "Książka" z Warszawy (6, w tym Manifest Komunistyczny Marksa).
Pieniądze ofiarowali: Kilarski (500 złotych), rodzina Adamusów z Klemensowa (500), Władysław Budzyńska (100), Aniela Dziwota (100), Anna Piróg (100), M. Kołłątajówna (100), Aniela Basajewska (200), Zajdlicowa (100), Wincenty Szyduczyński (50), Maćkiewicz (50), B. Jasina (100), Władysława Guzowska (100), Guzowski (100), Smarkalowa (50), (część nazwisk z powodu trudności odczytania nieczytelnych podpisów nie została w tym przekazie uwzględniona), Związek Kupców Polskich - oddział Szczebrzeszyn ofiarował na mocy uchwały z dnia 11 lutego 1949 roku 3000 złotych; na mocy uchwały z dnia 13 lipca 1949 roku również 3000 złotych.
O działalności szczebrzeszyńskiej biblioteki pisała ówczesna prasa: pod data 27 stycznia 1949 roku "Życie Lubelskie" (nr 26) zanotowało - "nastąpiło wreszcie dnia 16 bm. Uroczyste otwarcie oczekiwanej od dawna biblioteki, pod datą 5 lutego 1949 roku (nr 35) - Mieszkańcy Szczebrzeszyna wierzą, że miarodajne czynniki pamiętając o ich potrzebach kulturalnych (Szczebrzeszyn nie ma nawet kina) przyjdą bibliotece z pomocą w powiększeniu skromnego na razie księgozbioru; pod datą 15 kwietnia 1949 (nr 104) "Życie Lubelskie" pisało: Niedawno uruchomiona Miejska Biblioteka Publiczna liczy już obecnie blisko 200 czytelników. Bolączką nowo otwartej placówki jest zbyt mała ilość książek , posiada ona bowiem zaledwie 700 tomów".
Długoletnim kierownikiem biblioteki była Maria Wójcik; w roku 1971 w "Bibliotecznej Służbie Informacyjnej nr 1" (egzemplarz dostępny w zbiorach Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej im. H. Łopacińskiego w Lublinie) ukazał się artykuł jej autorstwa informujący o działalności placówki. Gdy odeszła w 1997 roku na zasłużoną emeryturę obowiązki kierownika biblioteki przejęła Maria Krępa - funkcję tę sprawuje do dziś. W roku 1965 po odrestaurowaniu bóżnicy, która zaadaptowano na Dom Kultury biblioteka została z prywatnego domu przeniesiona do nowego lokalu; obecnie mieści się w budynku Urzędu Miejskiego - dawnej Oberży.
Biblioteka Państwowego Domu MłodzieżyO jej istnieniu świadczą pojedyncze już dziś egzemplarze książek zachowane w zbiorach biblioteki przy Liceum Ogólnokształcącym, które oznakowane są okrągłą pieczątka o treści: "Państwowy Dom Młodzieży w Szczebrzeszynie", w centralnej części pieczątki widnieje orzeł.
Biblioteka "Sokoła" Towarzystwo Gimnastyczne "Sokół" prowadziło dla potrzeb swoich członków bibliotekę; wiadomo, że jej opiekunem był Złomaniec ( jego imię nie jest znane), nie wiadomo też jak była zasobna i jakie publikacje składały się na jej księgozbiór. Placówkę zlokalizowano prawdopodobnie w świetlicy "Sokoła" (obecny budynek stolarni przy Szkole Zawodowej) wybudowanej staraniem dyrektora Fabryki Kalafonii i Terpentyny "Alwa" - Andrzeja Waligóry.
Biblioteka szkolna Przy Szkołach im. Zamoyskich zaczęła funkcjonować od roku 1822 (skromne zbiory na wyposażeniu biblioteki istniały już w roku 1819), w roku 1824 w bibliotece znajdowało się 94 dzieł. W początkowym okresie istnienia placówka utrzymywana była z funduszu opłat wnoszonych przez uczniów. W roku 1825 Stanisław hr. Zamoyski przekazał do Szczebrzeszyna ze zbiorów biblioteki akademickiej w Zamościu około 1657 tomów; w roku 1828 znajdowało się 2059 dzieł - ich uporządkowaniem i skatalogowaniem zajął się Stanisław Godziszewski.
Zbiory biblioteczne powiększały się dzięki ofiarności ordynata, oraz nauczycieli, uczniów, przedstawicieli ziemiaństwa i inteligencji. Z darczyńców warto wymienić: prof. Teodozego Sierocińskiego, prof. Jana Zienkowskiego - podarował 8 tomów "Encyklopêdie ou dictionnario rasionne des sciences, des arts et, des mêtiers". Nauczyciel szkoły elementarnej Szyndlarski przekazał 5 tomów czasopism zagranicznych z zakresu pedagogiki.
Na wyposażeniu biblioteki znajdowały się również zbiory kartograficzne - komisarz obwodu zamojskiego Wolanowski ofiarował 48 starych map geograficznych, a pisarz Sądu Pokoju w Krasnymstawie Adelt przekazał "100 niezidentyfikowanych bliżej jednostek kartograficznych"; Antoni Magier opracował na potrzeby szkoły mapę meteorologiczną.
Pod koniec istnienia Szkoły Realnej sporządzony został katalog - "Spis dzieł znajdujących się w Bibliotece b[yłej] Szkoły Realnej w Szczebrzeszynie w 1583 roku". Katalog zachował się w Bibliotece Uniwersytetu Warszawskiego; zanotowane zostało też nazwisko ówczesnego opiekuna biblioteki - nauczyciela Jana Nielepca (przed nim zbiorami opiekowali się wspomniany Stanisław Godziszewski, oraz Fortunat Janiszewski). Po zamknięciu ówczesnej Szkoły Realnej książki zostały przekazane do Biblioteki Rządowej.
Biblioteka w Magistracie W roku 1929 liczyła 455 tomów - ze zbiorów bibliotecznych korzystało 15 osób, wypożyczania książek odbywały się we w czwartki. Stan księgozbioru znany jest na podstawie relacji Jadwigi Syrkowej - kierowniczki Szkoły Powszechnej (żeńskiej nr 2) - "książki stare, brak książek pisarzy współczesnych, dobór nieszczególny. Pieniędzy na kupienie nowych książek nie ma".
Jako ciekawostkę należy dodać, że istniała także pieczątka pod nazwa Biblioteka Szkoły Zamoyskich - posiadała owalny kształt z charakterystycznym koziołkiem, którą sygnowano książki będące na uposażeniu biblioteki szkolnej w Szczebrzeszynie do roku 1852. Na pojedyncze egzemplarz oznakowane wspomnianą pieczątką natrafić można w zbiorach Biblioteki Jagiellońskiej, Biblioteki Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, Biblioteki Uniwersytetu Marii Curie - Skłodowskiej w Lublinie , Biblioteki im. H. Łopacińskiego w Lublinie.




Strona Główna    Wspomnienia