Strona Główna



REGINA SMOTER GRZESZKIEWICZ

O Chaimie Lejzorze Sztrajcherze słów kilka...


ZNAK FIRMOWY


W okresie międzywojennym funkcjonował w Szczebrzeszynie zakład fotograficzny "Venus" prowadzony przez Chaima Lejzora Sztrajchera przy ul. Rynek 32. Jedno z ostatnich zdjęć wykonał Sztrajcher w czerwcu 1939 roku - przedstawia grupę dzieci ze szkoły powszechnej w Czarnymstoku, co ciekawsze na odwrocie tegoż zdjęcia znajduje się pieczątka firmowa zakładu, jedna z nielicznych pamiątek po Chaimie Lejzorze i po szczebrzeszyńskich Żydach w ogóle.
Zachowało się także zdjęcie samego Sztrajchera - ponieważ nie posiadam pozwolenia na jego przedruk, odsyłam zainteresowanych do Biblioteki Miejskiej gdzie przechowywana jest "Księga Pamięci Gminy Żydowskiej w Szczebrzeszynie" (Kiriat Yam 1984) w języku jidysz - na stronie 515 u dołu z lewej strony znajduje się fotografia Sztrajchera.
We wspomnianej "Księdze..." jest wiele fotografii szczebrzeszyńskich Żydów, nie wiemy z cała pewnością kto je wykonał, możemy jednak domniemywać, że skoro w mieście istniał zakład prowadzony przez Żyda miejscowi Żydzi zapewne korzystali z usług jego właściciela. Język jidysz stanowi pewną barierę jeśli chodzi o odczytanie nazwisk zamieszczonych pod fotografiami dlatego w miarę moich możliwości przetłumaczyłam je dla potrzeb niniejszego tekstu.
Zebrana w "Księdze Pamięci..." ikonografia (str. 499 - 515) jest bardzo interesująca, daje wizualny obraz tych, których już nie ma w miasteczku, a o ich istnieniu kiedyś, tutaj świadczą jedynie te zachowane zdjęcia - patrzą na nas twarze dorosłych, dzieci i starców, są tam pojedyncze osoby, małżeństwa i całe rodziny - Ingber herszel, Ajzen Awraham, Biom Boruch, Bejczer Mosze z córką Ihudit, Bursztyn Lejber z żoną Sarą, Bursztyn Josełe, Blat Jakow Mosze, Blejwas Ben - Cijon z żoną Sznajdel Becher i synem, Pinchas Beker z żoną Chają Rebeka, Becher Simcha z Henachem Becher, rodzina Becher, Becher Eliezer z żoną i dziećmi, Becher Mosze z żoną i córkami, Gelender Drezel, Hochboim Mandzi[a] - córka Hersza Geclas, dzieci Berisza Drejera, Wajnblat Berl, rodzina Wolfson, Waks Szaja, Wajnblat Arie, rodzina Tenenbojm, Tenenbojm Meml z Kulpes Rachel i Felhendler Etel, rodzina Wajnsztok, rodzina Treger, Zajdel Szajndl, Chmielasz Fajgełe, Dod Lam, Mosze Lederlejch, Mijsztajn Mosze z rodziną, Mel Samuel Zisze, Rachele Cimerman, Fajler Fajwel z Borik Johananem, Cuker Mosze i Szternfeld Josf, rodzina Lam, rodzina Machrowski, rodzina Frochter, Lerner Jechiel, Kopf Josf, Kandel Rebeka, rodzina Roitman, rodzina Kawersztok, rodzina Rajber, Rajber Fajga z dziećmi partyzantów - o tym, że niektórzy ze szczebrzeszyńskich Żydów walczyli z bronią w ręku wspomina Zynger Rajber - najmłodszy syn Josła i Fajgi z Kadilów Rajberów "z bardzo wątłą nadzieją, że może uda im się szczęśliwie uratować życie... Ja i mój brat i jeszcze kilku młodych ludzi uciekliśmy głęboko w las. Związaliśmy się się z partyzantami i trzymaliśmy się [z nimi] w jednych akcjach, ale za każdym razem było nas coraz mniej..." - przekład z jidysz Adam Altman . "Zenik" dostał się do getta izbickiego, tutaj zaprzyjaźnił się z rodziną Pelc, z pośród której wyprowadził do okolicznych lasów 12 osób ratując im tym sposobem życie. W 1948 roku spotkał go (w wieku 22 lat) Yankel Lam, który wojenne losy "Zenika" opisał na łamach wspomnianej wcześniej "Księgi Pamięci..."; relacja nosi tytuł "Zenik" partyzant; być może na zdjęciu z Fajgą Rajber znajdują się dzieci niektórych z nich.
Pozostałe fotografie przedstawiają: Pesacha Sztajnkelera, Sztrajchera Chaima Lejzora, Sztibel Chaję Itę - zdjęcie wykonane na tle idących ulicą mieszkańców Szczebrzeszyna (?), Sztrajchera Mirka i Mońka, Szper Bajlę, Szper G. Leona i Itkę, Szyc Hanę z synami Dodem i Szmuelem, Szyc Jakowa i Doda, Szyc Rebekę (babcię), Szmuela Chaima, Szer Jakowa, Szer Hesę, Szpringer Chaję.
Zdjęcia autorstwa Chaima Lejzora Sztrajchera opublikowane zostały również w pracy "Dawne Szkoły im. Zamoyskich w Szczebrzeszynie 1811 - 1852. Zamość 1927 - autorstwa dr Zygmunta Klukowskiego.




Strona Główna    Wspomnienia