Strona Główna



ALEKSANDER GARBACIK

Historia Banku Spółdzielczego w Szczebrzeszynie


Aleksander Garbacik, żołnierz Armii Krajowej odznaczony medalem za udział w wojnie obronnej 1939 roku i Krzyżem Partyzanckim pełnił obowiążki kierownika Banku Spółdzielczego w Szczebrzeszynie i był jego pierwszym organizatorem. Odszedł od nas w tym roku, jego relacje dotyczące historii powstania Banku przekazał syn - Bogusław Garbacik, emerytowany nauczyciel i wieloletni dyrektor Zasadniczej Szkoły Zawodowej im. dr Zygmunta Klukowskiego w Szczebrzeszynie, któremu serdecznie dziękuję za współpracę.

***

Początek Banku Spóldzielczego w Szczebrzeszynie dała "Kasa Stefczyka"1, która od 1925 roku aż do wysiedlenia 5 grudnia 1942 roku funkcjonowała w Wielączy; majątek Kasy i zasoby gotówkowe przejęli Niemcy.
Po wyzwoleniu, jesienią 1947 roku dawni działacze Kasy postanowili reaktywować jej działalność. Dużą pomoc i zrozumienie wykazał Inspektorat Kas Stefczyka w Lublinie oraz Bank Rolny w Zamościu, który udzielił kredytu w kwocie 500. 000 złotych.
Zarząd Kasy zatrudnił mnie na stanowisku księgowego. Przez pierwsze trzy lata pracowaliśmy bez zapłaty, bo Kasa nie miała pieniędzy. We wtorki i czwartki załatwialiśmy interesantów spółdzielni oszczędnościowo - pożyczkowych a w niedzielę po południu wykonywałem swoje obowiązki.
Zapotrzebowanie na pożyczki było duże. Skończyła się wojna , trzeba było wszystko odbudowywać . Kasa obsługiwała rozległy teren: Wielączę, Zawadę, Niedzieliska, Kąty I i II, całe gminy - Sułów, Radecznicę, Szczebrzeszyna. Zainteresowanie naszą placówka było duże, ale znaczne utrudnienie stanowiła jej lokalizacja - uciążliwy dojazd, brak komunikacji, w zasadzie wszyscy podróżowali furmankami.
Wiosną 1950 roku Kasa została przeniesiona z Wielączy do znajdującego się w centrum obsługiwania Szczebrzeszyna - ulokowano ją w domu p. Józefa Ząbka przy ul. Zamojskiej. Osada kadrowa:

kierownik - Aleksander Garbacik
kasjer - Wawrzyniec Hałasa
pracownik umysłowy - Józef Ząbek

Od stycznia 1951 przejęliśmy obsługę bankową Gminnych Spółdzielni w: Szczebrzeszynie, Michalowie (później G [minna] S[ półdzielnia] Deszkowice. Celem usprawnienia obsługi rolników GS - ów, szkół oraz powstających instytucji otworzyliśmy punkty kasowe w: Radecznicy, Sułowie, Michalowie; zatrudnialiśmy juz dwunastu pracowników. Pomieszczenia Kasy stały się ciasne, uciążliwe okazały się przepisy regulujące wymagania jakim powinny odpowiadać Kasy, a w szczebrzeszynie brakło lokalu spełniającego te wymagania.
W maju 1954 roku w Warszawie w siedzibie "Domu Chłopa" odbył się Zjazd Krajowy Delegatów Kas Stefczyka, na którym m. in. przyjęto nazwę Bank Spółdzielczy.
Do końca 1971 roku spłaciliśmy w Banku Rolnym udzielony nam kredyt, mieliśmy wypracowany zysk w kwocie 500. 000 złotych. Walne zgromadzenie Delegatów podjęło uchwałę o konieczności wybudowania nowego, własnego budynku dla potrzeb Banku Spółdzielczego. Zarząd BS to trudne zadanie powierzył mnie. Dużą pomoc i zrozumienie wykazały władze Szczebrzeszyna, a szczególnie Przewodniczący Rady Miejskiej. Uchwałą Rady Miejskiej przydzielono Bankowi Spółdzielczemu pusty plac w obrębie centralnego placu Szczebrzeszyna - placu Tadeusza Kościuszki.
Po pokonaniu wielu barier administracyjnych sporządziliśmy dokumentacje, uzyskaliśmy pozwolenie na budowę, która rozpoczęliśmy w 1975 roku. Koszt całkowity inwestycji wyniósł 1.100.000 zł, całkowicie wypracowanych jako zysk B. S. Był to pierwszy po wojnie nowy budynek powstały w Szczebrzeszynie. Był duma i wizytówką miasta.
Z chwilą oddania budynku Banku Spółdzielczego do użytku Cukrownia Klemensów2 zleciła nam swoją obsługę z czasem zrobiła to Mleczarnia Szczebrzeszyn. Bank Spółdzielczy wzmocnił swoją pozycję, był mocny finansowo. Ciągle wzrastały zyski z obsługi kont i kredytów. Byliśmy w tym okresie zdolni do wspierania inicjatyw i potrzeb w środowisku, np. Zakupiliśmy 20 kompletów strojów dla zespołu tańca ludowego przy Liceum Ogólnokształcącym.3 Zespół był żywą wizytówką szkoły i Szczebrzeszyna, był był zapraszany do obsługi imprez i uroczystości w okolicznych wsiach oraz okolicznych zakładach pracy. Organizowaliśmy wycieczki po Polsce na które było zapotrzebowanie dla członków i pracowników Banku Spółdzielczego i ich rodzin.
Dla upowszechnienia nawyku oszczędzania i racjonalnej gospodarki pieniądzem wśród młodzieży, uczniów Zarząd B.S z mojej inicjatywy fundował nagrody dla wyróżniających się uczniów oraz opiekunów. Aktywizowaliśmy środowisko wiejskie poprzez organizację szkoleń i kursów w ramach współpracy z Kołami Gospodyń Wiejskich.4 Kółka Rolnicze5 chętnie u nas lokowały wypracowane dochody, ponieważ byliśmy blisko i nie ograniczaliśmy swobody dysponowania ich pieniędzmi.

***

Aleksander Garbacik, jak dopisał pod przekazanym tekstem jego syn - Bogusław nie mógł się cieszyć w dniu oddania budynku Banku do użytku, pół roku wcześniej został odwołany ze stanowiska, ponieważ odmówił wstąpienia do PZPR. Kierownikiem został p. Tadeusz Pilip. Aleksandrowi Garbacik dano prace głównego księgowego w Powiatowym Związku Kółek Rolniczych z siedzibą w Tomaszowie. Dojeżdżał tam . To był dla niego cios, miał 63 lata. Po roku podjął prace bliżej domu jako księgowy Kółek Rolniczych w Latyczynie, Radecznicy, Mokrymlipiu. Tu doczekał się uprawnień emerytalnych.




Strona Główna    Wspomnienia



1. nazwa wiejskich spółdzielni oszczędnościowo-pożyczkowych, które skupiały drobnych rolników; zadaniem kas było zbieranie oszczędności członków, a następnie udzielanie im kredytów; pierwszą spółdzielnię tego typu założył w 1890r. w Czernichowie pod Krakowem Franciszek Stefczyk; po jego śmierci w 1924r. kasy te nazwano jego imieniem. Obecnie w Polsce działalność Kas Stefczyka kontynuują spółdzielnie oszczędnościowo - pożyczkowe. wg. http://pl.wikipedia.org/wiki/Kasa_Stefczyka
2. wybudowana została w latach 1894 - 1895, na pierwszą kompanię cukrowniczą 1895 /1896 plantatorzy buraka cukrowego z terenu Zamojszczyzny dostarczyli do przerobu 90460 korców buraków (przypomnijmy korzec to ok. 98, 28 kg) . W latach 1926 - 1928 miała miejsce poważna rozbudowa fabryki, kolejna modernizację przeprowadzono w okresie 1978 - 1985. Historia Cukrowni Klemensów (1895 - 1997) w: Biuletyn Informacyjny Solidarności Nr 36 - 37 (390 - 391), 28. 08. 1977, s. 24
3. wieloletnim kierownikiem zespołu była mgr. Helena Kmiecik, nauczycielka wychowania fizyczne
4. Koła te powstały 135 lat temu zaraz po założeniu Kółek Rolniczych jako inicjatywa kobiet. Do dziś istnieją Księgi Pamiątkowe obrazujące ich funkcje społeczną i historie na przestrzeni lat zaborów, I i II Wojny Światowej, okresu międzywojennego i powojennego oraz tego najtrudniejszego po roku 1989. wg. http://www.europoland.com/kgw.php
5. dobrowolne społeczno - gospodarcze organizacje chłopskie; powstały w Wielkopolsce (pierwsze 1862 w Piasecznie k. Gniewa), rozwinęły się w okresie międzywojennym; w PRL traktowane jako etap kolektywizacji wsi; 1959 zrzeszone w Centralnym Związku K.R. (obecnie w Krajowym Związku Rolników, Kółek i Organizacji Rolniczych); działają dla zwiększenia i ulepszenia produkcji, część tworzy spółdzielnie, głównie usługowe, w zakresie mechanizacji rolnictwa. wg http://encyklopedia.interia.pl/haslo?hid=80377